SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

KHU DI TÍCH QUỐC GIA ĐẶC BIỆT TÂN TRÀO

Để bảo tồn di tích và phát huy giá trị Khu di tích lịch sử Tân Trào của tỉnh Tuyên Quang - nơi gắn liền với quá trình hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các đồng chí lãnh đạo Đảng, Chính phủ cùng các cơ quan bộ, ban, ngành trong hai giai đoạn tiền khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám và trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

Thực hiện chủ trương trên, cuối năm 1963 Bộ Văn hoá, Tỉnh Uỷ và Uỷ ban Hành chính tỉnh Tuyên Quang, giao cho Ty Thông tin - Văn hoá sưu tầm tài liệu, hiện vật lịch sử liên quan đến Khu di tích lịch sử Tân Trào nói riêng và cả tỉnh Tuyên Quang nói chung, để trưng bày, gìn giữ, giới thiệu, bảo tồn và phát huy tác dụng trong công tác giáo dục truyền thống cách mạng vùng căn cứ Tân Trào. Kể từ thời gian đó Tổ Bảo tồn, bảo tàng, Ty Thông tin - Văn hoá của tỉnh được hình thành

Ngày 2 tháng 9 năm 1964, Nhà lưu niệm và phòng trưng bày di tích lịch sử Tân Trào đã được khánh thành mở cửa đón khách tham quan, nghiên cứu về Khu di tích lịch sử Tân Trào. Nhà lưu niệm được xây dựng trên một bãi đất bằng phẳng ngay phía trước đình Hồng Thái, thuộc thôn Cả, xã Tân Trào.

Để gìn giữ, quản lý và phát huy tác dụng được tốt hơn, xứng đáng với tầm vóc của một Nhà trưng bày giới thiệu tổng thể về Khu di tích cách mạng. Các đồng chí lãnh đạo Ty Thông tin - Văn hoá, tham mưu cho lãnh đạo tỉnh lập đề án về hình thành Ban Quản lý Khu di tích Tân Trào.

Đầu năm 1970, nhà trưng bày, nhà đón tiếp khách, nhà ở Ban Quản lý di tích Tân Trào được khởi công xây dựng. Vị trí xây dựng gần làng Tân Lập, Tân Trào, dưới chân dãy núi Hồng hùng vĩ có cảnh thiên nhiên đẹp và thuận lợi nhất, là trung tâm chỉ đạo phong trào cách mạng của cả nước trong thời kỳ tiền khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám, nơi có lán Nà Nưa; cây đa Tân Trào; mái đình Tân Trào, Trường Quân chính kháng Nhật lịch sử, cùng với các điểm di tích trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, như: Đồng Man, Lũng Tẩu…

Ngày 2 tháng 9 năm 1971, Nhà trưng bày hiện vật Khu di tích Tân Trào tại thôn Tân Lập, xã Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang chính thức mở cửa phục vụ khách tham quan Khu di tích.

Ngày đầu khi mới hình thành, Ban Quản lý Khu di tích lịch sử Tân Trào quản lý trên cở sở 3 di tích còn nguyên gốc, đó là: di tích cây đa Tân Trào; đình Tân Trào; đình Hồng Thái và tôn tạo, phục dựng di tích lán Nà Nưa. Cuối năm 1972, lán Nà Nưa được phục dựng lại bắt đầu đón khách vào tham quan di tích.

Ngày 21 tháng 2 năm 1975, Khu di tích lịch sử Cách mạng Tân Trào được Bộ Văn hoá cấp bằng công nhận di tích lịch sử Quốc gia. Nhà Bảo tàng Tân Trào đổi thành Ban Quản lý Bảo tàng Tân Trào.

Năm 1985, Bảo tàng tỉnh Tuyên Quang được thành lập, Ban Quản lý Bảo tàng Tân Trào trực thuộc Bảo tàng tỉnh Tuyên Quang và đổi tên là Ban Quản lý di tích Tân Trào.

Để đáp ứng với sự phát triển đổi mới của đất nước và để cho công tác quản lý và phát huy giá trị của Khu di tích lịch sử Tân Trào được tốt hơn. Ngày 15/01/1999 UBND tỉnh Tuyên Quang ra quyết định số 65/QĐ-UB thành lập Bảo tàng Tân Trào - ATK, nhiệm vụ và chức năng là quản lý các di tích trên địa bàn 11 xã  ATK thuộc hai huyện Sơn Dương và Yên Sơn.

Ngày 23/4/2008, Uỷ ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang quyết định thành lập Sở Văn hoá, thể thao và du lịch. Bảo tàng Tân Trào - ATK đổi tên thành Ban Quản lý Khu du lịch lịch sử, văn hoá và sinh thái Tân Trào.

Trải qua các giai đoạn lịch sử hình thành và phát triển, Ban Quản lý Khu du lịch lịch sử, văn hoá và sinh thái Tân Trào đã đạt được những kết quả đáng khích lệ: Đơn vị đã lập hồ sơ di tích Quốc gia đặc biệt và được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt Tân Trào tại Quyết định số 548/QĐ-TTg ngày 10/5/2012 của Thủ tướng Chính phủ về xếp hạng di tích Quốc gia đặc biệt Tân Trào; Phối hợp với các đơn vị liên quan lập các quy hoạch bảo quản, tu bổ di tích và phát triển du lịch, cụ thể tại Quyết định 2356/QĐ-TTg ngày 06/12/2016 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang gắn với phát triển du lịch đến năm 2025; Quyết định số 2073/QĐ-TTg ngày 22/12/2017 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt quy hoạch tổng thể phát triển Khu du lịch Quốc gia Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang đến năm 2030.

Tháng 02/2020 Ban Quản lý Khu du lịch lịch sử văn hoá và sinh thái Tân Trào giải thể và sát nhập với Bảo tàng tỉnh Tuyên Quang ( 05 đồng chí chuyển về Ban Quản lý các Khu du lịch tỉnh Tuyên Quang).

Ngày 11/8/2025, Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang ra quyết định số 431/QĐ-UBND, quyết định thành lập Bảo tàng ATK Tân Trào trực thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang.

Hiện nay, Khu di tích Quốc gia đặc biệt Tân Trào thuộc Bảo tàng ATK Tân Trào, đang thực hiện nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích. Duy trì thường xuyên đón tiếp hướng dẫn khách tham quan; thực hiện có hiệu quả việc lập hồ sơ khoa học, xứng đáng với vai trò, vị trí của mình là" Trung tâm giáo dục truyền thống, tư tưởng, tấm gương  đạo đức Hồ Chí Minh cho các thế hệ hôm nay và mai sau"./.